Categorieën
nieuws

Piano plus persoonsontwikkeling

Piano plus persoonsontwikkeling

Speciale pianolessen voor hoogbegaafde kinderen

 

Door Annemieke van Manen

Heleen Vegter is liedpianist en pianodocent. Heleen en ik kennen elkaar van de ALL IN opleiding Talentbegeleider bij Novilo die we beiden volgden. Al vijftien jaar geeft Heleen pianoles en sinds een jaar biedt ze speciale PianoPlus-lessen aan voor hoogbegaafde kinderen.  

Als ik bij Heleen thuis in Arnhem binnenkom, is het net bedtijd voor haar jongens. Een van hen haalt ze nog even uit bed om een opruimafspraak na te komen en zodra hij weer naar boven is, komt ze met thee naast me op de bank zitten. Een kwartslag gedraaid, in kleermakerszit, alle aandacht op mij. Ze vraagt hoe het met mijn kinderen gaat. De rollen zijn omgedraaid. Ik zou haar toch interviewen? Zodra we een professionele houding tegenover elkaar aan tafel aannemen, steekt ze van wal.

Leren leren
‘Toen ik voor het eerst interesse toonde in de piano was ik een jaar oud. Met mijn handen boven mijn hoofd stond ik bij de piano van mijn moeder. Toen ik zeven was en de juf vroeg wie iets wilde spelen tijdens de kerstopvoering stak ik enthousiast mijn vinger op. Voor de gelegenheid leerde ik blokfluit spelen en floot een koraal uit de Matthäus-Passion. Zoals een ander een biologieboek doorleest, las ik muziekboekjes door en leerde de noten.’

Als kind heeft Heleen aan den lijve ondervonden hoe vervelend muziekles kan zijn. Aan het solmiseren en het vasthouden van een sinaasappel om de stand van haar hand goed te krijgen heeft ze geen goede herinneringen. Het enige wat ze wilde, was in de wereld van de muziek duiken. Het was dan ook niet haar juf, maar de muziek zelf die haar motiveerde
door te gaan. ‘Aan de buitenkant speelde ik altijd slordig en aan de binnenkant wist ik niet hoe ik het moest aanpakken. Achteraf weet ik dat ik de noodzaak van het leren leren miste. De diepte waarvan ik nu weet dat die er is, kreeg ik er niet in. Pas op het conservatorium ontdekte ik dat leren het objectief analyseren van je eigen handelen is. Als ik dit had geweten toen ik tien was, was ik verder gekomen.’

Muziek om te leren over jezelf
Als Heleen over haar werk praat, is haar toon trefzeker, levendig en vol van humor. Mijn vragenlijstje kan de prullenbak in, want zo organisch als ze lesgeeft, vertelt ze ook haar verhaal. En ik kan alleen maar met haar meebewegen. ‘In mijn lessen staat piano leren spelen altijd centraal. De muziek is de basis en tegelijkertijd is het een middel om te leren over jezelf, over je mindset, over omgaan met frustratie en emoties. Mijn taak is om ervoor te zorgen dat leerlingen zelf ontwikkeling zien en willen. Dat ze bewust uit hun comfortzone naar de leerzone gaan.’

Een voorbeeld is de leerling van tien met een asynchrone ontwikkeling: ‘Zij vindt heel moeilijke stukken het mooist, daar kan ze haar ziel het best in kwijt. Maar haar jongere zelf zegt: ik wil het in één keer kunnen. In samenspraak met haar hebben we een indeling gemaakt: ze krijgt een stuk in de comfortzone voor haar jongere ik, een stuk in de leerzone voor de kleine stapjes vooruit en een langetermijnstuk dat in haar paniekzone ligt, maar waar ze muzikaal heel blij van wordt. In de les bespreken we dit ook op deze manier. Dit zorgt ervoor dat zij zelf inzicht krijgt in waar ze mee bezig is. Ze weet wat haar te wachten staat als ze aan het paniekstuk begint en ze heeft zelf de keuze om bijvoorbeeld eerst de ‘gemakkelijke’ stukken te doen en een keer de paniek over te slaan. Hierdoor heeft ze veel meer autonomie en controle over haar eigen proces en weet ze precies waar het aan ligt als ze vastloopt met een stuk. De verantwoordelijkheid voor het proces komt stap voor stap bij haar te liggen.’

Op tweeëntwintigjarige leeftijd, na een opleiding journalistiek, ging Heleen naar het conservatorium. Daar ging een compleet nieuwe wereld voor haar open. ‘Mensen die muziek maken, hebben een holistische kijk op de wereld. Het gaat niet alleen om een motorisch talent, het is overzicht én detail, snelheid én diepgang.’ Ze legt uit wat ze bedoelt: ‘Muziek is het fijnzinnig sturen van edel geluid in tijd. Om dat te kunnen, moet je je bewust zijn van tijd. Wat kwam ervoor en wat komt erna? Wat wil je ermee zeggen? Er komt ook vakmanschap bij kijken, zoals techniek en interpretatie. Bovendien komt de binnenwereld ook nog mee. Een veelvuldige connectie dus.’

 

Doorzetten kan ook betekenen:
op tijd stoppen en de volgende dag
weer fris verder gaan

De route ernaartoe 
In de lessen die ze geeft, is ze de afgelopen jaren gegroeid. ‘Vroeger dacht ik: ik moet wel zorgen dat iemand daar en daar komt. Tegenwoordig weet ik dat het alleen gaat om de route ernaartoe. Ik waardeer het experiment steeds meer. Bij mij krijg je alles van mij: mijn nieuwsgierigheid, mijn creativiteit en mijn acceptatie van onzekerheid. Ik ben niet meer bang om te falen. Alle kennis die ik heb, deel ik met mijn leerlingen. Ik heb veel gelezen en geleerd en pas dingen toe uit de positieve psychologie, mindset en de theorie van positieve desintegratie. Er zit veel kennis over hoogbegaafdheid achter, maar ik volg niet iets omdat het wetenschappelijk bewezen is. Ik pak steeds datgene eruit waarvan ik denk dat het werkt voor de leerling die ik voor me heb.’ 

Volgens Heleen is die focus op het proces vooral voor hoogbegaafde kinderen van belang. ‘Het onderwijssysteem is zo gestandaardiseerd dat deze kinderen heel makkelijk het leren leren ontduiken of niet aangeboden krijgen. ‘Voor mij is het altijd maatwerk: het zijn allemaal andere karakters, met andere manieren van leren, verschillende interesses, andere mixen van asynchroniteit, frustratietolerantie en metacognitie. Ik kijk naar de innerlijke processen en heb een enorme nieuwsgierigheid naar de binnenkant, die meerlagigheid.’

Binnenkant
Ze merkt dat de aandacht van ouders vaak uitgaat naar de buitenkant. Namelijk het gedrag dat een kind laat zien: ‘Ze zeggen dan: hij is slordig, ongeduldig en snel boos, hij durft niks aan en heeft een vaste mindset. Maar aan de binnenkant, daar zit de kracht. Als een kind zelf begrijpt waarom hij gefrustreerd raakt, of dat zijn overtuigingen hem in de weg zitten, dan kan hij daar zelf iets aan veranderen. En dat geeft zo veel vertrouwen! Muziek is daarin een geweldig middel. Woorden als doorzetten en het gaat om het proces worden gemakkelijk gebruikt, terwijl niet goed nagedacht wordt over wat ze precies inhouden. Dat is namelijk voor iedereen anders. Voor de een betekent doorzetten op tijd stoppen en de volgende dag weer fris verder. Voor de ander is het na twee minuten niet afhaken en toch nog even je best doen. En je best doen, is dat een half uur gaan zitten of betekent het dat je uitzoekt wanneer je gefrustreerd raakt en wat je daarmee kunt doen? Het is nooit een rechte route, maar allemaal komen ze uit bij meer zelfkennis en daardoor bij mooier spelen.’
Ook ouders hebben een rol bij het proces. ‘Ze kunnen positief stimuleren door hun kinderen te helpen elke dag even te gaan zitten. Geen uren serieuze oefening, maar experimenteren, bezig zijn, van alle kanten bekijken. Doelgericht gedrag ontwikkelen kinderen vaak pas als ze ouder zijn. Als het heel lekker weer is of als je vrienden je roepen, is het lastig een langetermijncommitment voor ogen te houden. Ik probeer ouders door filmpjes en een appgroep echt te betrekken bij de lessen. Ik vraag ze bijvoorbeeld om met hun kind wat opnames terug te kijken. Dan zien ze samen wat het kind al heeft geleerd en kunnen ze bespreken hoe het daar is gekomen.’

De twee P’s
Al pratend heeft Heleen zichzelf naar een soort samenvatting geleid: ‘PianoPlus is tweeledig. Aan de ene kant heeft het met pianospelen te maken: hoe leer je spelen, hoe leer je een stuk aan, wat is de wereld van muziek tot en met de emoties aan toe. Aan de andere kant gaat het over wie je zelf in dat geheel bent en wat je invloed erop is. Hoe ga je om met frustraties, boosheid, faalangst? Vandaar die twee P’s: de P van pianospelen, plus de P van persoonsontwikkeling. Pianoles ís persoonsontwikkeling. Het is maar één keer per week, maar wel jaren achtereen en daardoor kan ik mijn leerlingen zien groeien.’

Ten slotte heeft Heleen nog een aanbeveling voor ouders en leerkrachten. ‘Kinderen kunnen zichzelf echt ontdekken in muziek. School en ouders, of ze nu zelf muzikaal zijn opgevoed of niet, kunnen een rijke muzikale omgeving creëren. Zet de radio aan, bezoek een instrumententuin, ga lekker samen zingen. Muziek is een mooie plek om jezelf te leren kennen.’  

Verschenen: tijdschrift Talent

Door: Annemieke van Manen
Foto: Masha Bakker

28 januari 2022
1 / 2022
Jaargang 24

https://www.tijdschrifttalent.nl

Categorieën
projecten

Samen uit thuis

Samen uit thuis

Een geweldig initiatief, ontstaan in de begintijd van de pandemie; samenuitthuis.nl

Een geweldig initiatief, ontstaan in de begintijd van de pandemie; samenuitthuis.nl. Zonder tussenkomst van agent of podium een artiest bij jou thuis of op kantoor, in de binnentuin of het buurthuis. Samen met Charlotte Houberg biedt Heleen twee prachtige programma’s aan om bij jou thuis uit te nodigen. Een volledig programma van 60 minuten, of een korter programma tijdens een lunchpauze of een jubileum. Je kunt Heleen ook voor een privé-flits concert met prachtige pianosolo werken boeken in Arnhem en omgeving.

Kijk voor meer informatie en boeken op www.samenuitthuis.nl/portfolio/charlotte-houberg-en-heleen-vegter/

Fotografie: Mel Boas